Czy dziecko może wybrać z kim chce mieszkać?
Miejsce zamieszkania dziecka to kwestia, która zazwyczaj budzi sporo emocji w sprawach rozwodowych, jak i o separację. Dziecko do ukończenia 18 lat co do zasady nie może bowiem samodzielnie wybrać miejsca zamieszkania, a w razie sporu miedzy rodzicami decyzję podejmuje sąd rodzinny. Niemniej zdanie dziecka w tym temacie nie pozostaje bez znaczenia i w pewnych okolicznościach może zostać wzięte pod uwagę.
Czym jest miejsce zamieszkania dziecka?
Zgodnie z Kodeksem cywilnym, dziecko może mieć wyłącznie jedno miejsce zamieszkania. Zazwyczaj pokrywa się ono z miejscem zamieszkania rodziców sprawujących władzę rodzicielską. Jednak w przypadku, gdy rodzice mieszkają osobno i nie są w stanie porozumieć się w tej kwestii, o miejscu zamieszkania decyduje Sąd rodzinny.
Art. 26 k.c. Miejsce zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską
§ 1. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.
§ 2. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.
Należy pamiętać, że miejsce zamieszkania dziecka ma zasadnicze znaczenie dla jego spraw urzędowych, dotyczących świadczeń zdrowotnych oraz edukacji. Ma mu również zapewnić poczucie bezpieczeństwo oraz stabilności.
Jaka jest różnica między miejscem zamieszkania, a miejscem pobytu?
Miejsce zamieszkania to pojęcie ustawowo określone, zależne od miejsca zamieszkania rodziców, bądź rodzica
Art. 25 k.c. Pojęcia miejsca zamieszkania
Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu)
Miejsce pobytu oznacza natomiast miejsca faktycznego przebywania dziecka.
Gdzie znajduje się miejsce zamieszkania dziecka w przypadku opieki naprzemiennej?
Orzeczenie opieki naprzemiennej nie zwalnia Sądu z ustalenia miejsca zamieszkania dziecka. Dziecko może przebywać naprzemiennie u obojga rodziców, ale miejsce zamieszkania może mieć tylko jedno – u jednego z rodziców.
Dlatego też ustalając opiekę naprzemienną Sąd zawsze powinien wskazać, gdzie dziecko ma formalne miejsce zamieszkania. Niemniej spotkałam się już w praktyce, że Sąd w wyroku rozwodowym na zgodny wniosek stron zaniechał ustalenia miejsca zamieszkania dziecka.
Czy w przypadku opieki naprzemiennej można wskazać dwa miejsca zamieszkania dziecka?
Zgodnie z polskim prawem dziecko może mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Nawet jeśli faktycznie przebywa po równo u obojga rodziców, ustawowo przypisuje się je do jednego z nich – co jest istotne z uwagi na kwestie administracyjne lub w razie konfliktu między rodzicami.
Dlatego też w orzeczeniu sądu zawsze powinno znaleźć się jednoznaczne wskazanie, u którego z rodziców dziecko ma miejsce zamieszkania.
Czy dziecko może zdecydować z którym rodzicem chce mieszkać?
Wprawdzie po ukończeniu 13-go roku życia dzieci mogą samodzielnie dokonywać niektórych czynności procesowych (mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych), jednakże nadal nie mają możliwości samodzielnego wyboru miejsca zamieszkania. Nie oznacza to jednak, że ich opinia w tej kwestii jest zawsze pomijana. Czasami bowiem ich zdanie wpływa na decyzję sądu.
Art. 216(1) k.p.c. Zdanie dziecka
§ 2. Sąd stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego, stanu zdrowia i stopnia dojrzałości dziecka uwzględni jego zdanie i rozsądne życzenia.
Polskie prawo nie precyzuje dokładnej granicy wieku, od której zdanie dziecka powinno być brane pod uwagę, w praktyce sądowej jest to około 13-15 lat. Dzieci w tym wieku są już bowiem na tyle dojrzałe emocjonalnie, by w sposób uzasadniony wyrażać swoje zdanie.
Celem poznania opinii dziecka Sąd przeprowadza jego wysłuchanie. Przy czym dziecko może odmówić udziału w takiej czynności.
Art. 216(1) k.p.c. Wysłuchanie dziecka
§ 1. Sąd w sprawach dotyczących osoby małoletniego dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala. Jeżeli przed sądem dziecko odmawia udziału w wysłuchaniu, sąd odstępuje od tej czynności.
Jeśli takie wysłuchanie nie będzie wystarczające Sąd zleci przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychologa, bądź zespołu sądowych specjalistów. Jeżeli dziecko konsekwentnie i niezmiennie będzie wyrażało wolę zamieszkania z jednym z rodziców, a rodzic będzie posiadał niezbędne kompetencje wychowawcze wówczas, Sąd ustali miejsce zamieszkania przy tym rodzicu, którego wskazało dziecko.
Należy pamiętać także, że Sąd w każdej sprawie rodzinnej kieruje się nadrzędną zasadą, jaką jest dobro dziecka.
Jeżeli chcesz się dowiedzieć więcej na temat wysłuchania dziecka zapraszam do lektury poniższych artykułów:
Wysłuchanie małoletniego w sprawach rodzinnych nowe standardy
Wysłuchanie dziecka – przygotowanie i przebieg
